Jednostki długości - metryczne i imperialne
Świat dzieli się na dwa systemy: metryczny (metr, kilometr, centymetr - cała Europa, Azja, Afryka) i imperialny (cale, stopy, jardy, mile - USA, częściowo Wielka Brytania). W technice i nauce dominuje metryczny, w lotnictwie i marynistyce nadal stopy i mile.
Jednostki metryczne
- Milimetr (mm) - 0,001 m. Średnica śrub, ołówek 0,5 mm
- Centymetr (cm) - 0,01 m. Wzrost, miary stolarskie
- Decymetr (dm) - 0,1 m. Rzadko używany
- Metr (m) - jednostka podstawowa SI
- Kilometr (km) - 1000 m. Odległości drogowe
Jednostki imperialne
- Cal (inch, in) - 2,54 cm. Ekrany, opony, śruby
- Stopa (foot, ft) - 30,48 cm = 12 cali. Wzrost, lotnictwo
- Jard (yard, yd) - 91,44 cm = 3 stopy. Tkaniny, sport
- Mila lądowa (mile, mi) - 1609,344 m. Drogi w USA i UK
- Mila morska - 1852 m. Żegluga i lotnictwo
Definicja metra
Pierwotnie metr to 1/10 000 000 odległości od bieguna do równika (Francja, 1791). Później wzorzec platynowy w Sevres. Od 1983 r.: odległość, jaką światło pokonuje w próżni w czasie 1/299 792 458 sekundy. To definicja, której nie da się zepsuć - opiera się na stałej fizycznej.
Skąd się wziął cal i stopa?
Cal - od łacińskiego uncia (1/12 stopy). Pierwotnie szerokość kciuka dorosłego mężczyzny. Stopa - dosłownie długość ludzkiej stopy. Standaryzowana w Anglii w XIV wieku. Jard - długość pasa Henryka I. Mila rzymska to "mille passus" - tysiąc kroków rzymskiego legionisty (każdy 1,48 m, krok podwójny).
Cale w monitorach i ekranach
Przekątna ekranu jest zawsze w calach: 24" (61 cm), 27" (68,6 cm), 32" (81,3 cm), 65" TV (165,1 cm). Standard światowy mimo systemu metrycznego dlatego, że pierwsze monitory robiła amerykańska elektronika. Telefony też: iPhone 15 Pro Max ma ekran 6,7" = 17 cm po przekątnej.
Wzrost po angielsku - feet i inches
Anglik powie "I'm 5'10""" - czyli 5 stóp 10 cali = 152,4 + 25,4 = 177,8 cm. Dla porównania: 6 stóp = 182,9 cm, 6'2" = 187,9 cm. Polski średni wzrost mężczyzny (180 cm) to mniej więcej 5'11".
Mile na drogach
Ograniczenia w USA: 65 mph = 105 km/h, 70 mph = 113 km/h, 80 mph = 129 km/h (Texas, autostrady). Średnia prędkość samochodu Tesla 0-60 mph (0-97 km/h) zamiast 0-100 km/h to standard branżowy w USA.
Konwersje praktyczne w głowie
- cm na cale: podziel przez 2,5 (przybliżenie)
- stopy na metry: pomnóż przez 0,3 (przybliżenie)
- mile na km: pomnóż przez 1,6 (lub 8/5)
- jardy na metry: prawie identyczne (różnica 9%)
Mila morska i węzeł
W lotnictwie i żeglarstwie używa się mil morskich (1852 m). 1 węzeł = 1 mila morska/godzinę = 1,852 km/h. Samolot lecący 500 węzłów leci 926 km/h. Mila morska została zdefiniowana jako 1 minuta łukowa południka - dlatego nawigacja z mapą jest prosta.
Light year - rok świetlny
W astronomii odległości są tak duże, że metry nie mają sensu. Rok świetlny to 9,46 biliona km = 63 241 jednostek astronomicznych (AU = średnia odległość Ziemia-Słońce). Najbliższa gwiazda Proxima Centauri jest oddalona 4,24 lata świetlne.