Logarytm - co to znaczy?
Logarytm to działanie odwrotne do potęgowania. Zapis loga(b) = c oznacza: do jakiej potęgi należy podnieść a, by otrzymać b? aᶜ = b. Przykład: log₁₀(100) = 2, bo 10² = 100.
Najpopularniejsze logarytmy
- log₁₀ (logarytm dziesiętny) - podstawa 10, używany w naukach przyrodniczych, pH, decybele
- ln (logarytm naturalny) - podstawa e ≈ 2,718, używany w analizie matematycznej, fizyce
- log₂ (logarytm binarny) - podstawa 2, używany w informatyce, teorii informacji
Wzór na zmianę podstawy
Każdy kalkulator zna ln i log₁₀. Dla innych podstaw używamy: log_a(b) = ln(b) / ln(a) = log₁₀(b) / log₁₀(a).
Przykład: log₂(8) = ln(8) / ln(2) = 2,079 / 0,693 = 3. Sprawdzenie: 2³ = 8 ✓.
Własności logarytmów
- log(1) = 0 (dla każdej podstawy)
- log_a(a) = 1
- log(x · y) = log(x) + log(y)
- log(x / y) = log(x) − log(y)
- log(xⁿ) = n · log(x)
- log_a(b) · log_b(a) = 1
Te tożsamości pozwalają zamienić mnożenie na dodawanie - to było rewolucyjne odkrycie XVII w. (Napier, 1614). Suwaki logarytmiczne zastąpiły kalkulatory aż do lat 70. XX wieku.
Logarytm w skali pH
Skala pH (kwasowość) to skala logarytmiczna: pH = −log₁₀([H⁺]). Stężenie jonów wodorowych 10⁻⁷ mol/L = pH 7 (woda neutralna). Wzrost o jednostkę pH = 10× mniej kwaśny. pH 4 vs pH 5 to 10× większa kwasowość.
Decybele - skala logarytmiczna głośności
Decybele (dB) to logarytm stosunku natężeń dźwięku: L[dB] = 10·log₁₀(I/I₀). Wzrost o 10 dB = 10× większe natężenie. Szept (30 dB) vs rozmowa (60 dB) to 1000× większa moc fali dźwiękowej. Dlatego cisza w studiu (-20 dB) jest niezauważalnie cicha.
Logarytm w finansach
Wzór na CAGR (Compound Annual Growth Rate): CAGR = (V_end / V_start)^(1/lata) − 1. Z logarytmem: lata = ln(V_end / V_start) / ln(1 + r). Pozwala obliczyć, ile lat potrzeba na osiągnięcie celu inwestycyjnego przy danym wzroście.
Logarytm w informatyce
Złożoność algorytmów typu O(log n) - np. wyszukiwanie binarne. Dla miliona elementów potrzeba tylko log₂(1 000 000) ≈ 20 kroków. Stąd algorytmy logarytmiczne są tak efektywne dla dużych zbiorów danych.