Bity, bajty i ich wielokrotności
Bit (b) to najmniejsza jednostka informacji - 0 lub 1. Bajt (B) to 8 bitów - tradycyjnie tyle wystarczy na zakodowanie jednej litery. Wszystko, co robi komputer, sprowadza się do operacji na bitach: pamięć, transmisja, pliki, obrazy, dźwięk.
System binarny vs dziesiętny - dwa standardy
System binarny (1024): 1 KiB = 1024 B, 1 MiB = 1024 KiB, itd. Używany w pamięci RAM, w Windows w pokazywanym rozmiarze plików, w systemach operacyjnych. Symbole: KiB, MiB, GiB, TiB (z literką "i" jak "binary").
System dziesiętny (1000): 1 KB = 1000 B, 1 MB = 1000 KB, itd. Używany przez producentów dysków, kart pamięci, w sieciach komputerowych (Mb/s = Mbity/sekundę = milion bitów). Symbole: KB, MB, GB, TB.
Czemu dysk 1 TB pokazuje 931 GB?
To słynny "konflikt 1024 vs 1000". Producent reklamuje dysk 1 TB licząc dziesiętnie: 1 TB = 1 000 000 000 000 B. Windows liczy binarnie: 1 TiB = 1 099 511 627 776 B. 1 000 000 000 000 ÷ 1 099 511 627 776 = 0,909, więc 1 TB producenta = 0,909 TiB Windows = 909 GiB. Po odjęciu miejsca na system plików - około 931 GB widoczne.
Tabela jednostek
- 1 B = 8 b (bity)
- 1 KB = 1000 B (binarnie KiB = 1024 B)
- 1 MB = 1 000 000 B (binarnie MiB = 1 048 576 B)
- 1 GB = 1 000 000 000 B (binarnie GiB = 1 073 741 824 B)
- 1 TB = 1 000 000 000 000 B (binarnie TiB = 1,1 × 10¹²)
- 1 PB = 1 000 000 000 000 000 B (1 milion GB)
Mb/s vs MB/s w prędkości internetu
Mb/s (megabity na sekundę) - producent reklamuje łącze jako "100 Mb/s". To oznacza 100 000 000 bitów = 12,5 MB/s realnej prędkości pobierania (po podzieleniu przez 8). Plik 1 GB pobierze się w 80 sekund (1000 MB ÷ 12,5 MB/s).
MB/s (megabajty na sekundę) - to widzisz w przeglądarce, Steam, torrencie. Zawsze 8 razy mniej niż Mb/s.
Praktyczne rozmiary plików
- SMS: 140 B (160 znaków × 7 bitów)
- Email tekstowy: 1-10 KB
- Zdjęcie JPEG (FullHD): 1-3 MB
- MP3 (3 minuty, 192 kbps): 4 MB
- FLAC bez kompresji (1 godzina): 600 MB
- Film HD 1080p (1 godzina): 2-3 GB
- Film 4K HEVC (1 godzina): 15-25 GB
- DVD-9: 8,5 GB
- Blu-ray: 25-50 GB
- Gra AAA: 50-150 GB
Standard IEC vs SI
Komitet IEC (International Electrotechnical Commission) w 1998 r. wprowadził prefiksy binarne (Ki, Mi, Gi). Mają one rozróżniać systemy 1000 i 1024. Norma jest poprawna formalnie, ale w praktyce większość ludzi pisze "GB" niezależnie od kontekstu. Linux i macOS od 2009 r. pokazują rozmiar dziesiętnie (zgodnie z producentami), Windows nadal binarnie - stąd różne wyniki dla tego samego pliku.
Dlaczego 1024, nie 1000?
W systemie binarnym potęgi 2 są "okrągłe": 2¹⁰ = 1024 ≈ 1000. Programiści zaadaptowali "kilo" jako 1024, bo było to wygodne dla architektury pamięci. Pierwsze pamięci były organizowane w blokach 1024-bajtowych (sektory dysku, strony pamięci wirtualnej). Tradycja przeszła do dziś, choć formalnie prefiks "kilo" w SI to 1000.